Relampos e reflexos

Pensouse moito tempo que a facultade de lembrar residía organicamente no corazón. Cor, cordis é o étimo que está detrás da palabra recordar, literalmente volver ao corazón. Cando evocamos algo con nitidez e sen medo a errar na evocación dicimos que lembramos “de cor”, como tamén fan na lingua inglesa “by heart” ou na francesa “par coeur”. 

O corazón e o seu bater dentro da caixa do peito ou no fluír no sangue polos pulsos estableceu a ligazón entre o corpo e o espírito e foi significante e sintomático. E permitiunos sinalar mudanzas de época co seu ritmo, entre regulado e constante, obxecto da cardioloxía neoclásica e ilustrada, e repentino,  nas arritmias da “coraxe”, outra palabra derivada, tan románticas, mentres deixaba de darlle corpo, de incorporar, a memoria para ser lugar do sentimento. 

Se o mundo nos resulta inaxintible, malia estar aí connosco dentro, e imposible de reconstruír, inefable, refacer un recordo, algo que nunca foi enteiro, é máis unha tarefa de fabulación, de elocuencia, que de verdadeira arqueoloxía. E esixe un reflexo, un eco, o alimento dunha repetición que nos presenta como fillos das palabras. 

 E aí estamos: entre un mundo que non se deixa dicir, que non cabe nos vocábulos, e unha gramática que é sempre distancia do mundo. Paradoxos da linguaxe que cala máis que di. 

Doce poemas de vello

A revista Madrygal publica no seu último número (Vol. 24 2021) esta colaboración miña. Obrigado coma sempre a Ana Acuña polo seu convite e intermediación.

I.      Louis Althusser

O importante deste home
é que non ten importancia,
que sabe que non sabe onde está
e que precisa algures para ir.
– De onde chegas, forasteiro?
– De lonxe.

II.    

E sendo numerosas as obras e traballos
Que deben adornar a vida anacoreta
E moitas as obrigas, enredos e misións
Que impón a agricultura e o culto do xardín,
Non son, así, menores aquelas que require
Das rosas o labor, das silvas o combate

III.  

E quen nos vai valer, Terra de Montes?
Quen mirará por nós, xardín do esquecemento?
Quen virá nos gorentar, viño do olvido?

IV.   

Faite vello. Prevalece
Sobre os tempos anteriores. Non difundas
Os dominios doutra idade. E alimenta
Os imperios do saber. Da beleza,
Se cabe, máis devoto.
E faino todo devagar.
Tranquilamente. 

V.     

Herba do aire,
herba do mar,
nenúfar e ninfea
de grandes follas, 
floreada
de branco e de amarelo,
tamén a ti pertenzo,
aire da araña e mal de ollo,
cálice sagrado do viño e do fermento
da uva polo sangue,
do tempo, 
sucesión
das cousas como un ciclo,
das horas como partes
da idade e da existencia,
a ti, como estación dos barcos que atravesan
os mares como un treito da noite
e da distancia,
o tempo inda varrendo o po destes altares,
a foula e a muíña das ceas sobre a mesa,
baixada esta persiana 
que filtra a claridade
da lúa sobre as teclas do piano,
divina hortensia embriagadora
da luz de medianoite,
da noite cos seus hábitos de voda,
esponsal da escuridade
sen vestido 
nupcial,
do tálamo
con máscaras escuras,
as dúas apalpando
o pálpito da sombra,
a noite,
a media noite.

VI.   

E cumprirás o teu destino de ruína
E serás corpo canso,
Esp’ranza derrotada,
Espello do fracaso,
Unha borra que ficou do viño consumido,
Da cera derretida, 
Un vestixio,
Refugallo
Dun antigo vivir,
Desperdicio,
Varredura.

VII.                  

Venderei a miña alma
A quen me dea tres castelos:
Un para os menceres e a mañá,
Outro para as tardes e o solpor,
E o máis difícil, derradeiro,
Aquel para as noitadas de invernía.
Non precisan ser moi grandes.
Mesmo abonda
Con que teñan unha torre, unha bandeira,
Unha ponte levadiza. 

VIII.                

Estes ollos non encontran acomodo.
Nin quietude, nin letargo, nin sopor
Dan amparo ao seu afán, 
Sosego ao seu tumulto. 
Pola noite nas raíces do rostro
Hai enxamio e fervedoiros
A empurrárenme a pel,
A alongárenme as pregas,
Estas minguas e curvas
Como froito dos anos,
O debuxo que trazaron as idades.
Son as néboas dos camiños percorridos.
Son as lamas doutras chuvias e poeiras.
Son o son doutras galernas.
Non hai rostro verdadeiro.
Todo esconde o que lle pasa. 

IX.   

Prendo agora nesta aperta
Aquel neno que fun.
É abrazo de aloumiño,
Un aceno de reunión,
Un amparo, un acubillo.
Suxeito ese suxeito que crecía,
Semente a esparexer brotes e canos,
Cadullos e cardos, coios e terróns,
E abrázome aceptándoo.
Ben sei que mesmo apreixo
Aquel que inda non era
E o que logo non foi.
Substancia do posible e do imposible.
Regreso deste xeito ao vello neno.
Ingresa para sempre o neno vello. 

X.     

Divina hortensia embriagadora
da luz de medianoite,
cálice sagrado do viño e do fermento
das uvas polo sangue,
herba do aire,
herba do mar,
nenúfar e ninfea
de grandes follas, floreada
de branco e de amarelo,

e quen nos vai valer, Terra de Montes?
Quen mirará por nós, xardín do esquecemento?
Quen virá nos gorentar, viño do olvido?

XI.   

Dos nomes que habitei
No curso dos meus anos,
Nomes como casas, residencias,
Albergues, campamentos,
Foron músico e poeta aqueles que acolleron
Con grandes agarimos e bondades
Os corpos desolados.
O músico que viña da estirpe e da raíz,
Poeta como asombro e ladaíña. 
Músicos aqueles que senten devalar
O tempo como un sopro, o pálpito, o bater
Do espazo contra a caixa do misterio.
Poetas os que chegan de noite a unha lanterna
e dan en acender os días derrubados. 

XII.                  

Longos anos trasladei o meu corpo por ocasos
Por tormentas e venturas
Procurando un non sei que de lugares e horizontes.
Era algo sen obxecto,
Unha especie de substancia,
A chamada radical da raíz ou do destino. 
E así celebro agora o rito do lugar,
O cántico da nube e da presenza,
Da herba que acariña as plantas dos meus pés,
Dos froitos que aprodecen pola terra,
E teimo en entregarme á chuvia que se achega,
Ao círculo e ao ciclo,
Á roda na que xiran os imperios do tempo. 
E é na luz que lle abre paso
Á beleza da ruína
Onde viven amparadas
A piedade, a compaixón,
Oh bébeda de hortensias e flor de laranxeira.

Duns anxiños

Lembraba, sen saber por que, uns anxiños que vira cando neno.

A biografía, díxose, é o deitado da existencia no leito das palabras, facerse interpretar por signos compartidos na boca dos outros.

Unha tras outra foran chegando á conciencia do soñador as imaxes que pensaba eran resumo da súa vida. Mais o vivido, reparou, non pode ter breviarios porque a existencia é sempre intensidade. E, cando os anos, as décadas, os lustros, se resumen, sobrevén a morte, que non é mais que un extracto, unha pasaxe.

A biografía precisa do falecer, argüíu. Porque só o óbito deixa o obxecto rematado. Podemos tentar o relato de experiencias da vida, dunha época determinada, dun ciclo vital máis ou menos definido, dunha etapa, dunha fase, mais a biografía precisa dun acabamento. E, sobre todo, dunha voz que, dalgún xeito, se dea por consumida, un hálito espectral a falar desde fóra.

E esoutro punto de vista, esa óptica distinta, só pode ser a linguaxe. Porque facer biografía, repetiuse, é separar o vivido do dito, o existente do escrito. E comprender que esa fenda é definitivamente intransitable.

E lembraba, sen saber por que, uns anxiños que vira cando neno.

Así a recapitulación do que foi a existencia precisa esa mirada desde o alén, desde esa perspectiva que xa non é a do existente e mortal, senón a da eternidade que reside nos idiomas.

E seguía a pensar, sen saber por que, nos anxiños que vira cando neno.

Do cisne

Lugares, épocas e espazos, 
moradías e estacións,
séculos e ambientes…
tránsitos dos días e ritmos da paisaxe… 
minutos que verteron no voo do acontecer 
un vello cisne branco.

Horarios que difunden
o ritmo do motor que vira no horizonte,  
o baile dos invernos a partir,
reloxos a pingar enferruxados 
á espera dun sinal de eternidade. 
nun vello cisne branco. 

Manifesto

Falamos linguas que non teñen pasaporte
nin fronteiras, 
linguas libres como aves,
que afinaron os séculos e os mortos. 

Por iso cando tratan de calarnos
con certeza cren borrar a voz do avó
traballando na madeira,
o son de Andrés Dobarro volvendo no tren,
o cántico de Otero na feira de Padrón, 
a queixa de Luísa Villalta a interpretar
a Bach contra o silencio,
o voto en rebeldía dos nosos deputados,
o folgo de tantas e de tantos
no trafego dos días. 

E entenden que unha lingua que non teña pasaporte
nin fronteiras,
libre como as aves, os séculos e os mortos,
é unha lingua derramada,
unha torre por caer. 

Mais esquecen que vivir, volver no tren,
andar atarefados na madeira,
tocar as harmonías do barroco,
abrir a marabilla nas mentes dos feirantes,
tamén son formas de animar,
de encher o mundo cos pulmóns da existencia. 

Pensa que, se calas, xa es un morto
sen encargos nin oficio, 
sen tarefas nin faenas,
sen palabras que te enchan de sentido.

Poema lacaniano

A voz, dixo Lacan,
é o que se escoita entre palabra e palabra. 
Tamén dixo
que a mirada é o que non se ve.

Eu ando por aquí,
ausente, extraviado,
libido vagabunda neste magma escópico-invocante,
a brincar coa voz e coa mirada,
estimando
a xente que aínda escoita,
a multitude
que procura dar sentido ao que divisa.

Non traballo na poesía da experiencia,
celeste agricultor.

Mosteiro de Lorvão

Se somos o que ollamos

ou, dito doutro xeito,

o eco e o reflexo das cousas que nos miran,

non é casualidade que alí onde presente

queimadas as divisas, tisnados os emblemas 

bandeiras de fracaso, 

emerxan como flores de xasmín

e negras bolboretas

e góndolas pousadas nun lago de prata,

as cinzas de vivir,

a borra que fun sendo. 

E veñan ofrecerse,

volátiles relampos en danza de estorniños,

o gris do Antigo Réxime,

o fado portugués,

a luz do neboeiro de Occidente.