Da mirada

A fotografía, o debuxo de luz, tomou como sinónimos dous significantes en grande medida antagónicos: por unha banda, a instantánea; por outra, a estampa. Enigma e revelación. E é que a ascese, a práctica, fotográfica resulta sempre de dous episodios confrontados e, mesmo independentes e distanciados no tempo: a toma e o revelado. A captura, non necesariamente instantánea, de luz, dunha determinada luz a incidir sobre unha parte do mundo (de aí que a fotografía sexa sempre metonímica). Velaí o enigma. E o revelado, a edición desa impresión de luz sobre o sensor, a revelación (de aí que a fotografía sexa sempre metafórica). Nos dous episodios intervén algo de natureza intanxible que provén directamente do suxeito suxeitado pola enunciación e ligado, por outra banda, á cultura e á historia: a mirada. 

A ideoloxía neoliberal, na súa loita contra o suxeito, reducido a individuo e a consumidor, logrou uns sofisticados trebellos, produto do requintamento da técnica e da ciencia, que obran o suposto prodixio de igualar vista e mirada, instantánea e estampa. O doutor Faustus a procurar a rendición da mirada. Mais a mirada, como a propia vida, non só resiste senón que se acrecenta e inflama. Velaí outro dos indicios de que imos poder contra o neoliberalismo. 

Oración ao home peixe de Francisco Leiro

Peixe grande e iluminado, 

condúcenos ao mar. 

Mestura de animal acuático e humano,

celeste criatura, 

mergulla nesas augas que percorres

o nada en que habitamos, 

e fai virar a onda,

a vaga oscilación do ímputo e a raiba, 

a saña do tumulto,

a cólera e a dor, 

oh peixe luminoso, 

pacífico e letrado, 

e dobra esta corrente 

dos tempos afundidos, 

dos días a caer,

curva este devir da claridade,

e brilla na presenza e na extensión, 

peixe grande e mesturado,

terreno e estelar,

de lama e de luceiros,

figura,

personaxe. 

British Empire

Encontro entre papeis e cadernos antigos 
reliquias de 1990 
da visita ao Museu de Sir John Soane 
en Lincoln’s Inn Fields, Londres. 

Son estampas da casa en que morara 
as décadas finais da longa vida 
enchéndoa de enseres e tesouros, 
planificándoa desde o inicio 
como un museu póstumo. 

Arquitecto inglés da transición 
do clasicismo ao romantismo, 
príncipe dos lucernarios, as vidreiras e os espellos, 
arqueólogo de Exipto, Grecia e Roma, 
nos tempos en que os mozos findaban formación
cun Grand Tour á cidade de San Pedro. 

Alfaia de inesquecible beleza, 
imaxe dunha época de mudanzas 
radicais e procuras transcendentes, 
no solpor da Ilustración, no alborexar 
do século romántico, 
sempre con ecos e sospiros do glammour 
do British Empire. 

Reserva de sombra

O ceo ennegrecido, que atravesan lixeiras unhas nubes de outrora, molde dun espazo afastado e sen determinar, define por contraste a casa solitaria e aínda viva, habitada por xente que non se deixa ver, enfeitada de hedras e xasmíns, albergue e asilo perante o mar incerto, nalgún lugar das rías altas.

Olla para min mentres circulo e invítame ao retrato, no conxunto do tellado, a galería, a balaustrada, atavío da humidade e da humildade.  E eu noto a súa mirada, o que evoca mentres paso: revelacións que non distingue do misterio. 

E divulga o seu arcano, 

denuncia o seu enigma, 

confesa a súa reserva de sombra.

Punta Sabbioni

Non fai falta botar man dos peiraos abandonados no primeiro lumbrigar do día, ao xeito do verso nerudiano da Canción Desesperada, para entendermos a dimensión solitaria de dársenas e embarcadoiros nos momentos extremos de intemperie, de fríos e humidades. O lugar de Punta Sabbioni, no leste da provincia véneta, disposto contra a cidade e ideal para fuxir, vía marítima, polo Adriático cara abaixo, presenta todas as calidades do mítico e do goce. Desde aquí, só con deixarnos levar polo vento e a ventura, estaremos a un salto de can de Grecia e de Estambul, de Alexandría. Se aínda logo, na edición desta estampa, acrecentamos unha trama de antiguidade para conseguir un aspecto vintage, simulando un documento moito mais afastado no tempo, con vestixios e sinais, e converter a foto nunha chaga, lugar do sedimento, depósito da úlcera e da dor, a imaxe vira en estigma, en cicatriz, e vemos como medra a súa beleza.

Porque a beleza, dixera Rilke e levamos anos repetindo, non é máis que un fragmento do terrible que nos é dado contemplar. E, se a amamos tanto, é porque, serena, rexeita esnaquizarnos.

Lanterna

Ando namorado desde hai tempo da palabra “lanterna”. Evoca para min, desde o interior do idiolecto, esa zona en que os vocábulos están tisnados de existencia, a parte máis escura de Roma, a que os turistas visitan de mañá e que, segundo avanza a xornada, abondonan por un temor estraño. 

Seica vén do grego lamptér, que era un facho ou lámpada, por veces fechado nun receptáculo rodeado de vidros reflectantes que aumentaban o claror. E tráeme a miúdo á memoria o verso de Virgilio “ibant obscuri sola sub noctem per umbra”. 

Hai, con todo, un episodio estarrecente que evoca Dante na Comedia (Inf. XXVIII): o do famoso trobador occitano Bertram de Born, executado por traizón en Inglaterra, que camiñaba coa cabeza na man como se fose unha lanterna, logo retratado por William Blake e Gustave Doré. 

Non hai moito escribín, como complemento a un poema a medio facer: 

Poetas as que chegan de noite a unha lanterna

erguendo unha bandeira de hortensias estampadas

e borra de tabaco

a rebolos sobre a lama das palabras.